e-Spor Hukuku: W,A,S,D’den Çok Daha Fazlası

Abdülkadir GüzeloğluTarık Kurban

2017 yılı itibari ile dünyadaki toplam büyüklüğü 696 Milyon Amerikan Doları ve toplam izleyici kitlesi 191 Milyon kişiolması beklenen ve büyük bir hızla büyümeye devam eden Elektronik Spor veya kullanılan yaygın adıyla e-Spor endüstrisiTürkiyede de atılımını, özellikle genç jenerasyonun yüksek ilgisi ile gerçekleştirmiştir. Toplumsal hayatın her alanınıdüzenleyen hukuk bilimininbu yeni ve büyük potansiyeller barındıran alana müdahil olup düzenleyici fonksiyonunu ifa etmesi kaçınılmazdır.

 

Diğer taraftan, günümüzde e-Spor organizasyonlarıözel oluşumlar tarafından devlet kontrolü en az olacak şekildedüzenlenmekte oluppazarlamaimtiyaz ve sponsorluk anlaşmalarıbilet ve yayıncılık gelirleri de bahsedilen e-Spororganizatörleri tarafından kontrol edilmektedir.

 

Bu durumdae-Spor takımlarının ve e-Spor oyuncularının şeffaflık ve tutarlılık noktasında tatmin edici seviyelere ulaşamayabilen sistemler içerisinde eşit olmayan koşullarlasürdürülebilir temelde faaliyet göstermelerinin tehlikeli hale gelmesi kaçınılmaz olmaktadırBirçok durumla örneklendirilebilecek istenmeyen durumları engelleyebilmek içinprofesyonel sporcular gibie-Spor oyuncularının da hak ettikleri yeterli bir hukuki koruma düzeyine ulaştırılmalarıgerekmektedirBu amaçla dünyada e-Sporun resmi bir spor dalı olabilmesi için çalışmalar yapılmaktadırBöylelikle e-Spor oyuncularının resmi ‘Sporcu’ konumuyla buluşmaları hedeflenmektee-Spor oyuncularının takımlarla veorganizatörlerle yapacakları sözleşmelere kanuni bir çerçeve getirilerek onların haklarının korunması için çabagösterilmektedir.

 

e-Spor Hakkında Dünyada Gerçekleştirilen Düzenlemeler

 

Fransa

 

Fransız İç Güvenlik Yasası uyarınca yarışmacıların fiziksel olarak hazır bulunduğuhalka açık gerçekleştirilenödül veyabaşka bir şekilde para kazanılanaz veya çok şans faktörüne bağlı bulunan ve katılımcıların yarışmaya girmeleri için bellibir ücret vermelerinin gerektiği müsabakalar bahis veya kumar olarak nitelendirilmektedirBu tanıma göre e-Spormüsabakalarının kumar ve bahis organizasyonu sayılıp sayılmayacağı konusunda tartışmalar uzun süredir yaşanmaktaydı. Dolayısıyla, e-Spor müsabakaların düzenlenmesi ve katılıma açık hale getirilmesi zorluk teşkil etmekteydi.

 

Bu durumu aşmak için, 28 Eylül 2016 tarihinde, Fransız Meclisi 28 Eylül 2016 tarihinde kabul edilen Numeric Lawvasıtasıyla elektronik sporu yasal olarak düzenleyen ve elektronik spor hukuku hazırlayan ilk ülke sıfatını elde etmiş oldu.

 

Yasanın kapsamı incelendiğinde;

 

●      Video oyunu karşılaşmalarının “iki oyuncu veya takımın skor veya galibiyet için çekişmesi” olarak tanımlandığı görülmektedirBöylelikle e-Spor karşılaşmalarıkumar ve bahis oyunlarından açık bir şekilde farklı bir konuma yerleştirilmiştirBöylece uzun bir süredir devam edene-Spor karşılaşmalarının kumar ve bahis oyunlarıyla karıştırılmasıveya buna benzer sınıflandırma hataları yapılması, belki de bunun tehlike arz etmesi, ilk defa yasal düzlemdeçözülmüştür.

●      Profesyonel e-Spor oyuncuları ise “Resmi olarak lisans verilmiş bir birlik veya şirketle kazanç amaçlı resmi sözleşmeyaparak rekabetçi oyunları oynayan maaşlı yarışmacı” olarak tanımlanmaktadır.

●      Profesyonel e-Spor oyuncusu ile yapılacak sözleşmelerinsüre bakımından en fazla 5 yıl ve en az 12 ay veya ilgili Bakanlık tarafından kurulacak olan bir birim veya bir federasyonun belirleyeceği sezon süresinden az olamayacağıbelirlenmiştir.

●      Profesyonel e-Spor oyuncuları ile yapılacak sözleşmenin geçerliliği resmi şekil şartına bağlanmaktadırBuna göreilgili Bakanlık veya federasyon tarafından oluşturulacak olan yetkili birim tarafından onaylı bir şekilde üç nüsha şeklindedüzenlenecek olan sözleşmenin bir nüshası oyuncuyabir nüshası takım sahibi şirket veya birliğinediğer nüshası daBakanlığa verilecektir.

●      Profesyonel e-Spor oyuncuları ile yapılacak sözleşmelerin tek tarafa fesih hakkı veren maddeleri ise geçersiz kabul edilmiştir.

●      Profesyonel e-Spor oyuncularınaFransız İş Kanunun işçilere sağlamış olduğu hak ve korumalar sağlanmış olmaktadırBuna göre e-Spor oyuncularına ulusal sigorta güvencesiişsizlik sigortası ve ödemesi ile emeklilik hakları tanınmıştır.

●      16 yaşından küçük e-Spor oyuncularının sözleşme yapabilmeleri ise tıpkı diğer bütün sözleşmelerde olduğu gibiebeveynlerinin onayına bağlanmıştır.

●      E-Spor oyuncularının sporcu vizesi alabilmeleri de bu kanunla birlikte kabul edilmiştir. Böylece e-Spor oyuncularınınyurt dışında turnuvalara katılırken en çok zorlandıkları konu olan turist vizesi alamama durumu ortadan kaldırılmıştır.

●      E-Spor yayıncıları veya takımlarını bünyelerinde bulunduran şirketler veya kulüpler bakımından oyunların yerel vergikanunlarına tabi tutulacağı da kabul edilmiştir.

 

Güney Kore

 

Güney Korede ise hukuki düzenleme ihtiyacına farklı bir çözüm getirilmiştirE-spor disiplininin doğduğu olarak yer olarak kabul edilebilecek Güney Korede 1990’ yılların sonunda yayınlanmış StarCraft oyunu ülke genelinde toplam 4.5 milyonkopya satmış ve ülke için e-Spor alanında bir dönüm noktası olmuşturBahsedilen dönemdegenç nüfusun bu oyunuoynayabilmesi için “PC Bang” olarak adlandırılan internet kafeler açılmaya başlamıştırStarCraft oyunu ile PC Bang internet cafeleriülke gençlerinin yaşıtlarıyla buluşup oynayabileceğihakkında sohbet edip beraber vakitgeçirebilecekleri sosyalleşme alanları haline gelmiştir. 1998 yılında 100 civarı olan internet kafe sayısıülke genelindeinternete erişim oranı %85,7 olmasına rağmengünümüzde 25 bine yükselmiştirPeki Güney Koree-Spor alanındakihukuki düzenlemeleri nasıl gerçekleştirmektedir?

 

Güney Korede e-Spor düzenlemeleri Kore e-Sporları Derneği (KeSPAtarafından yapılmaktadırKeSPA Güney Kore KültürSpor ve Turizm Bakanlığı tarafından, 2000 yılında kurulmuştur. Dernek Güney Kore devleti tarafından desteklenmekte veyarıresmi olarak nitelendirilmektedirDerneğin amacı e-Spor turnuvalarının kalitesini belli bir seviyede tutmaktırKeSPAbunu şu yöntemler ile yapmaktadır;

 

●      KeSPA herhangi bir e-Spor ligi veya turnuvasını organize etmemektedirKeSPA bunları lisans ihdas ederek yönetmektedirHer ne kadar KeSPAturnuvaları kendisi düzenlemiyor olsa da bütün hakemlerin lisansları KeSPAtarafından verilmekte ve KeSPA bütün maçları denetlemektedir.

●      Diğer taraftan KeSPA oyunların yayın haklarını da yönetmektedir.

●      Profesyonel e-Spor oyunculuğu lisansları da KeSPA tarafından verilmektedirKeSPA bunun için çok ilginç bir yöntemseçmiştirBuna göre KeSPA tarafından yönetilen bir turnuvada mücadele etmek için ‘programlama lisansı’ sahibi olmakgereklidirBu lisansı kazanabilmenin ise iki yolu vardır. İlk olarak ayda bir düzenlenen herkese açık turnuvalardan birinikazanmak ki bu yönteme ‘Cesaret’ denmektedir, ikinci olarak da KeSPA tarafından tanınmış takımların üyesi olmakgerekmektedir. Belirtilmek gerekir ki KeSPAnın belirlemiş olduğu bu zor şartlar nedeniyleher yıl daha az oyuncuprofesyonel e-Spor lisansı alabilmektedir.

●      KeSPA lisanslı profesyonel e-Spor oyuncuları istedikleri turnuvalarda oynayamamaktasadece KeSPA tarafındanonaylanmış ve lisans verilmiş e-Spor ligi ve turnuvalarına katılabilmektedirlerAksi taktirde e-Spor oyuncusu lisansınıkaybetmek riskiyle karşı karşıya kalabilmektedirBu yöntemle KeSPA oyun sayısını sınırlamış fakat oynanan e-Spormüsabakalarının kalitesini artırmayı hedeflemiştir.

 

            Amerika Birleşik Devletleri

 

Amerika Birleşik Devletlerindee-Spor sektörüher ne kadar Korede ki kadar milli bir spor ruhuna kavuşamamış olsa dadevasa boyutlara ulaşmayı başarmıştırBuna rağmen ABDde e-Spor ile ilgili henüz bir yasal düzenleme yapılmamıştır.

 

            Ancak 2013 yılında dünyanın en ünlü League of Legends oyuncularından Kanadalı e-Spor oyuncusu olan DannyShiphtur‘ Lesadece ABDde müsabakaya katılacak olanuluslararası kabul görmüş performans düzeyindeki profesyonelatletlere verilen “PVizesini almıştırPvizesi çoğunlukla  Amerikan profesyonel spor takımlarında oynayan yabancıoyunculara verilmektedirÖrneğin David Beckham Pvizesi alarak ABD takımlarından Los Angeles GalaxydeoynayabilmiştirPvizesi sayesinde atletler 5 yıla kadar ABDde kalma ve yanlarında eşleri ve 21 yaşından küçükçocuklarını da getirme hakkını elde etmektedirler.

 

Amerikan Vatandaşlık ve Göçmen Ofisinin (USCISvermiş olduğu bu kararla e-Spor oyuncularıAmerikan Devleti içinProfesyonel Atlet” niteliğine kavuşmuşturDaha sonra Riot Gamesin yoğun çalışmalarıyla North America League ofLegends Championship Series (NA LCSorganizasyonuna katılacak olan takımların yabancı oyuncu getirebilmesi için e-Sporoyuncularına Pvizesi alım süreci kolaylaştırılmıştırBunun üzerine bir çok e-Sporcu ABDde NA LCSye Pvizesi alarakkatılma ve ödül kazanma imkanı ile buluşmuştur.

 

Türkiye Cumhuriyeti’ndeki Durum

 

2011 yılında Gençlik ve Spor bakanlığı tarafından Türkiye Dijital Oyunlar Federasyonu kurulmuşturAncak bu federasyon2013 yılının Eylül ayında Gelişmekte Olan Sporlar Federasyonuna bağlanarak lağvedilmiştirHalihazırda Dijital Oyunlar,Gençlik ve Spor Bakanlığı Gelişmekte Olan Federasyonlar kapsamında asbaşkanlık seviyesinde temsil edilmektedir

 

Oyun Yapım ve Dağıtım Firmalarının Organizasyon Kuralları

           

Oyun yapım ve dağıtım firmalarılisans verdikleri organizasyonlarda oynanan oyunların kalitesini artırmak için oyuncularatakımlara ve organizasyonlara firma tarafından düzenlenmiş olan kurallara uymalarını şart koşmaktadırlarBu kurallarıne-Spor oyuncularının haklarınıtakımlara ve organizasyonlara karşı koruyan fonksiyonu önem arz etmektedirBu yöntemher ne kadar resmi bir cezalandırıcı sistem olmasa dahie-Spor oyuncularının haklarının korunması açısından umut vericibir uygulama olmaktadır.

 

            Bu açıdan Riot Gamese-Spor oyuncularınıkendi takımlarına karşı korumasıyla ön plana çıkmaktadırRiotGamesLeague of Legends Şampiyonluk Ligi (ŞLResmi Kural kitapçığındaŞLye katılacak olan e-Spor oyuncularınınyaşlarınıkazandıkları asgari ücretleriküçüklerin ebeveyn izinleri gibi hususları bizzat kendisi kontrol etmektedir.

 

Ayrıca Riot Gamese-Spor oyuncusu ile yapılacak olan sözleşmelerin birer kopyasını veya özet metninin kendilerinegönderilmesini şart koşmaktadırRiot Gamese-Spor oyuncusu ile takımı arasında çıkan uyuşmazlıklardagönderilen busözleşmelere göre değerlendirme yapmakta ve haksız tarafa bir yaptırım uygulamaktadırBöylelikle e-Spor oyuncusununsözleşme ile belirlenmiş haklarıbir seviyeye kadar koruma altına alınmış olmaktadır.

 

Son olarak belirtmek gerekir kie-Spor dünyasındaFIFA gibi global veya UEFA gibi bölgesel federasyonlar kurulmayaçalışılmışmüsabaka ve turnuvaların düzenlenmesi veya denetlenmesi hedeflenmiş olsa dahenüz hiçbir organizasyon bugüce ulaşabilmiş değildir.

 

Sonuç

 

Her geçen gün artmakta olan popülaritesi ile yayın haklarındankulüpleşmeye ve sponsorluk anlaşmalarına kadar pek çokkonuda hem ulusal hem de uluslararası pek çok şirketin ve spor kulübününe-Spor yatırım bütçelerini oluşturdukları veyamevcut olanları arttırdıkları bir ortamdadevasa boyuttaki e-Spor ekonomisine devletlerin kayıtsız kalması şaşırtıcıdırBukonuda devletler çok yavaş hareket etmektedirler.

 

            Ülkemizde e-Spora ilişkin hukuki düzenlemeler henüz tatminkar bir seviye ulaşmamıştır. Genç ve dinamik nüfusuile e-Spor alanında dünyada liderlik koltuğuna oturabilecek potansiyele sahip olan Türkiyedee-Spor oyuncularınınemeklilik ve sağlık sigortası zorunluluğu getirilmesi, 3. Kişilerle gerçekleştirecekleri sözleşmelerine asgari standartlar getirilmesi, asgari bir ücret belirlenmesieğitimlerinin aksamaması için gerekli önlemlerin alınması veya askerliği teciletme hakkı verilmesi gibi birçok hususun düzenlenmesi gerekmektedir.

 

            e-Spor hukuku hakkında sorularınız için bize info@guzeloglu.legal adresinden ulaşabilirsiniz.

Advertisements